Zoek
Sluit dit zoekvak.

Veldhovens geweten

Veldhovens geweten is een artikelreeks in het Veldhovens Weekblad over bijzonder Veldhovens erfgoed.

Weversliedjes

Dat hand- of huiswevers een armoedig bestaan hadden blijkt uit officiële stukken maar ook uit liedjes uit die tijd.

In 1834 staan er in Zeelst 49 huizen waarvan bekend is dat de eigenaar wever van beroep is. De landmeter van het kadaster tekent hierbij aan dat het om slecht gebouwde huizen gaat waar de linnen- en pellenwevers wonen. Ook het onderhoud laat te wensen over. De belasting valt daarom in een laag tarief. Bij zijn bezoek aan Zeelst op 8 mei 1911 schrijft de commissaris van de Koningin iets over de economische situatie van het meest uitgeoefende beroep handwever. De gemiddelde verdienste van een handwever bedraagt vijf tot vijf en een halve gulden per week, een fabriekswever krijgt er zeven á acht. Een sigarenmaker verdient in de plaatselijke sigarenfabriek zes gulden en een steenovengast bij de Heibloem gaat met negen á tien gulden per week naar huis.

In Zeelst gaat het verhaal dat wevers maar één keer in hun leven een nieuw pak kochten en dat was als ze gingen trouwen. Een broek, een kiel, een paar klompen en een pet was hun dagelijkse dracht. Als er al een varken geslacht werd, moest het gezin er een heel jaar meedoen. Een ander verhaal zegt dat iemand er geld voor over had als hij de mouw af mocht likken waarop een ander vet geknoeid had.
Het eten was armoedig, roggemik met sterk gezouten boter, aardappelen met een dunne waterige saus, nagenoeg zonder vet, niet zonder humor lawaaisaus geheten en tot slot: gortepap.

In de zangbundel de Wingerd voor de katholieke boeren en tuindersjeugd van Nederland uit 1952 zingen ze het volgende commentaar:

“Ons moeder brouwt ’n papke
En ge weet wel wat da wordt
Ik eet nog liever ’n bak mee bieten
Dan ’n hapke van moeders gort.”

Ook de bak met bieten valt niet in de smaak bij de eters. In een canon voor drie partijen klinkt het zo:

Pap van suikerbiet,
Suikerbiet lust ik niet,
Van ze leven niet.
In een ander lied ziet de armoede er zo uit:
Vier weverkens zouden ter botermarkt gaan
En de boter was en zo dure
Hadden geen duit meer in hunne tas
Ze kochten een pond sa vieren.

Met zijn vieren kopen ze een pond boter. Zij hebben vier bordjes en vragen een vrouw om de boter te verdelen. De vrouw snapt hun vraag, want wevers zijn geen heren die iets te verteren hebben. De muizen liggen er dood voor de proviandkast.
Wat zouden de weverkens heren zijn
Zij en hebben huizen noch erven.
En kruipt er een muiske in hunne schapraai
Van honger zo moet het er sterven.

In een schommelliedje klinkt het nuchter zo:
“Koude pap, verschimmeld brood
Slaat den armen wever dood…

Tot slot verzucht de wever:
“Lieve Heer,
kost en kleer,
’t hemelrijk
en dan niet meer.”

De laatste thuiswevers
In 1947 beëindigen de laatste thuiswevers in Veldhoven hun bedrijfjes. Christ Kuijpers zendt zijn weefgetouw naar het Rijks Textielmuseum in Arnhem. Het kamerbrede weefgetouw van Geert van Herk en zijn vrouw Dina van Herk-Lodewijks wordt opgestookt. Te groot om in een museum te bewaren.

Foto: Dina van Herk achter het spinnenwiel.

MEER ARTIKELEN

Het verdwenen schilderij

Eeuwenlang heeft in de R.K. pastorie van Veldhoven-Dorp een schilderij gehangen waarop de familie Bertrandt staat afgebeeld. Naar één van de afgebeelde familieleden – Carolus Bertandt – is in Veldhoven in 1967 een straat vernoemd, de Pastoor Bertrandstraat. Tegenwoordig hangt het schilderij in de abdij van Postel.

Lees meer

KPJ Sportdagen van weleer

De KPJ (Katholieke Plattelands Jongeren) is in de jaren twintig van de vorige eeuw ontstaan uit de Rooms Katholieke Jonge Boerenstand (RKJB) en de Boerinnen Jeugd Bond (BJB). De activiteiten zijn destijds gericht op het kunnen runnen van een boerderij of een tuinderij, maar ook sportdagen, zomerkampen en ploegwedstrijden.

Lees meer

Soldaten in de Kempen

Ze waren welkome gasten in september 1944, maar in de loop van haar geschiedenis heeft de Kempen ook veel last gehad van legers die door de regio trokken en er huis hielden.

Lees meer

“It is mei sizzen net to dwaen”

Merefelt, hoogste etage, uitzicht over Veldhoven. Ideaal voor een ‘starter’ op de woningmarkt, maar ook voor een moeder en oma van 98. Sjoerdje Beerens – ze leefde in drie culturen – voelt zich er thuis. Zij vertelt waarom.

Lees meer

Extreem weer in Veldhoven: dakstro als veevoer

We klagen graag over het weer: te heet, te nat, te koud, te droog. Afgelopen winter stond in het teken van de wateroverlast. Overheidsmaatregelen vangen dan de ergste schade op zodat de lasten voor de burger worden beperkt. In het verleden waren de klappen groter.

Lees meer

Op de markt is een gulden…

“Uiteraard is er een gemeentelijk Marktreglement,” zegt marktmeester Jeroen Sanders van de weekmarkt in het Citycentrum. “Maar de gezamenlijke marktkooplui hebben ook met elkaar praktische afspraken gemaakt. Zij kennen de regels en weten wat werkt in de praktijk.

Lees meer

D’r is gin schonder plekske op de wirreld

Ieder jaar vindt in Nederland op 11 november een aardverschuiving plaats. Vanaf die datum worden veel plaatsen opeens aangeduid met een bijnaam, en dat blijft dan zo tot en met carnaval. De carnavalsnaam voor Veldhoven wordt ‘Rommelgat’ en het carnavalskrantje krijgt de naam ‘de Rommelpot’.

Lees meer

Ongenode buitenlandse gasten en petazzi

Stel je voor: de gemeente laat weten dat zij vanwege een ernstig woningtekort jouw huis heeft aangewezen voor huisvesting van vier mannen. Niemand wacht op zo’n toewijzing. In de oorlog was dat een normale procedure.

Lees meer

De eerste generatie Oekraïnse migranten

Migranten staan hoog genoteerd in de politieke agenda. Sommige Veldhovenaren boden en bieden onderdak aan Oekraïners. Hoe ging en gaat Veldhoven om met deze buitenlanders? Erfgoedhuis Veldhoven vraagt Veldhovenaren naar hun ervaringen als migrant of nauw betrokkene bij migratie.

Lees meer

We goan wir rommelen in ’t gat

Het door Sjef Eikemans en Sjef Smolders in 1961 op het verzoek van de gemeente opgerichte organiserend comité geeft zichzelf de naam van ‘de Frotters’, ontleend aan de toen nog bloeiende sigarenindustrie; men noemt iemand die hierin werkzaam is unne Frotter.

Lees meer

Ploegwedstrijden, levende historie

Ploegwedstrijden zijn in Veldhoven al vele decennia een begrip. In 2023 werd aan de Oerse Baan de 67e editie gehouden. Bij de eerste wedstrijd in 1957 zijn het de paarden die de ruime overhand hebben: in Zeelst zijn er destijds maar twee boeren die een trekker hebben.

Lees meer

Koning Klant werd praktisch

“Het gat van Veldhoven is gedicht” meldde het Eindhovens dagblad op 29 september 1978, daags na de officiële opening van het Citycentrum. De eerste fase van een stedelijke ontwikkeling die op 19 oktober 1983 werd voortgezet met de afronding van de tweede fase, 40 jaar geleden.

Lees meer

De Onze Lieve Vrouwedijk versus De Run 5100

Soms gaan straatnamen heel lang mee. In wat sinds 1921 de gemeente Veldhoven is, komen we in de 16e eeuw straatnamen tegen die we nog herkennen: Sittersewech, Eyndhovesche wech, Muggenhoelstraet. Een straatnaam met een lange geschiedenis en een bijzondere status is de Onze Lieve Vrouwedijk.

Lees meer

Een donderslag bij heldere hemel

Op de zonnige ochtend van zondag 17 september 1944 wordt de bevolking van het kerkdorp Zeelst opgeschrikt door een geallieerd bombardement. Bij het bombardement zijn 19 burgerslachtoffers te betreuren. Nog ieder jaar worden op 17 september de slachtoffers herinnerd en herdacht.

Lees meer