Zoeken
Sluit dit zoekvak.

Veldhovens geweten

Veldhovens geweten is een artikelreeks in het Veldhovens Weekblad over bijzonder Veldhovens erfgoed.

Het verdwenen schilderij

Eeuwenlang heeft in de R.K. pastorie van Veldhoven-Dorp een schilderij gehangen waarop de familie Bertrandt staat afgebeeld. Bertrandt? Inderdaad, naar één van de afgebeelde familieleden – Carolus Bertandt – is in Veldhoven in 1967 een straat vernoemd, de Pastoor Bertrandstraat in de ‘Platteelwijk’ tussen Dorpstraat en Kerkakkerstraat.

Pastoor Bertrandt
In 1699 wordt de norbertijn Carolus Bertrandt door de abdij van Postel in Veldhoven-Dorp benoemd als pastoor van de H. Caeciliaparochie. Pastoor Bertrandt komt niet met lege handen, maar met een bedrag van 6.000 gulden, een erfenis van een oom. Er heerst veel armoede en Bertandt neemt het besluit om het bedrag beschikbaar te stellen voor de armen in zijn parochie. Het moge dus duidelijk zijn dat hij een telg is van een gegoede familie. In 1667 is hij in Brussel geboren als Norbertus Bertrandt, in 1681 ontvangt hij de kloosternaam Carolus. Als hij in 1718 op 51-jarige leeftijd in Veldhoven overlijdt, laat hij een schilderij na waarop zijn familie staat afgebeeld met van links naar rechts zijn vader Henri Bertrandt, moeder Elisabeth Birens, zijn zus Elisabeth, zijn broer Henricus, een broer van wie de naam onbekend is en Carolus zelf. Henricus is ook een norbertijn en wel met de kloosternaam Ambrosius. De twee norbertijnenbroers dragen het witte habijt om welke reden de norbertijnen ook wel ‘witheren’ werden genoemd. In hun ene hand houden de twee broers een brevier vast, in hun andere hand de witte bonnet. De broer van wie de naam onbekend is, is een minderbroeder.

Op het schilderij is het kruisbeeld zeer nadrukkerlijk aanwezig. Het tafelkleed draagt een psalmtekst: Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae (Ps. 127, v.8) wat betekent: Uw kinderen zullen rondom uwe tafel zijn gelijk jonge olijven rond de boom die ze voortgebracht heeft.

Te groot
Het schilderij stamt uit een periode van voor 1694. Zus Elisabeth is namelijk in 1694 overleden. Het is een zeer groot schilderij (waarschijnlijk Antwerpse kunst) met een breedte van 2.30 meter en een hoogte van 1.20 meter (inclusief de lijst). Pastoor Van Rooij, pastoor van de H. Caeciliaparochie van 1964 tot 1981, vindt het schilderij te groot voor de pastorie. Hij laat het verhuizen naar de achtermuur in de kerk met de doekkant naar de muur gekeerd. In overleg met het kerkbestuur wordt besloten het schilderij te verkopen. De Postelse abdij toont belangstelling. Met goedkeuring van het bisdom ‘s- Hertogenbosch wordt het kunstwerk op 21 februari 1968 voor fl. 1.250,- verkocht aan de adij van Postel.

De Witheren
De norbertijnen van de abdij van Postel hebben een belangrijke rol gespeeld in de religieuze vorming van de Kempenaren. In 1281 verwerven de witheren van Postel in Veldhoven het patronaatsrecht, het recht om een pastoor te benoemen. In 1826 neemt het bisdom ’s-Hertogenbosch deze taak over.

Monumentenzorg?
Sinds 1968 hangt de Veldhovense kunstschat dus in Postel. Saillant gegeven: het schilderij is na de verkoop niet van de monumentenlijst gehaald. In 1977 prijkt het nog op deze lijst met de vermelding dat het te vinden is in de R.K. Kerk, Dorpstraat 20, Veldhoven. Veldhoven en Monumentenzorg is nooit echt een twee-eenheid geweest. We mogen aannemen dat de abdij er zuiniger op is dan hoeders van het Veldhovens kerkelijk erfgoed. Wat gaat er eigenlijk gebeuren met de andere kunstschatten uit de Veldhovense kerken nu de meeste kerken sinds 2016 aan de erediensten onttrokken zijn? Hopelijk krijgen we geen lijst van ‘verdwenen’ Veldhovense kunstschatten.

MEER ARTIKELEN

Koningshof

Koningshof geniet tot over de landsgrenzen bekendheid als NH hotel, maar de naam Koningshof is ook verbonden aan het voormalige klooster met middelbare scholen.

Lees meer

Wereldkampioen Rinus Schoonen

Het overkomt niet veel mensen dat ze gelukgewenst worden door twee premiers. En zeker niet binnen drie dagen. In 1968 viel die eer wel te beurt aan Rinus Schoonen.

Lees meer

Het Hendrinepeike

Op de hoek van het Mariapad aan de zijgevel van Van Vroonhovenlaan 40 hangt een houten straatnaambordje met de naam Hendrinepeike. Wie was die Hendrine?

Lees meer

KPJ Sportdagen van weleer

De KPJ (Katholieke Plattelands Jongeren) is in de jaren twintig van de vorige eeuw ontstaan uit de Rooms Katholieke Jonge Boerenstand (RKJB) en de Boerinnen Jeugd Bond (BJB). De activiteiten zijn destijds gericht op het kunnen runnen van een boerderij of een tuinderij, maar ook sportdagen, zomerkampen en ploegwedstrijden.

Lees meer

Soldaten in de Kempen

Ze waren welkome gasten in september 1944, maar in de loop van haar geschiedenis heeft de Kempen ook veel last gehad van legers die door de regio trokken en er huis hielden.

Lees meer

“It is mei sizzen net to dwaen”

Merefelt, hoogste etage, uitzicht over Veldhoven. Ideaal voor een ‘starter’ op de woningmarkt, maar ook voor een moeder en oma van 98. Sjoerdje Beerens – ze leefde in drie culturen – voelt zich er thuis. Zij vertelt waarom.

Lees meer

Extreem weer in Veldhoven: dakstro als veevoer

We klagen graag over het weer: te heet, te nat, te koud, te droog. Afgelopen winter stond in het teken van de wateroverlast. Overheidsmaatregelen vangen dan de ergste schade op zodat de lasten voor de burger worden beperkt. In het verleden waren de klappen groter.

Lees meer

Op de markt is een gulden…

“Uiteraard is er een gemeentelijk Marktreglement,” zegt marktmeester Jeroen Sanders van de weekmarkt in het Citycentrum. “Maar de gezamenlijke marktkooplui hebben ook met elkaar praktische afspraken gemaakt. Zij kennen de regels en weten wat werkt in de praktijk.

Lees meer

D’r is gin schonder plekske op de wirreld

Ieder jaar vindt in Nederland op 11 november een aardverschuiving plaats. Vanaf die datum worden veel plaatsen opeens aangeduid met een bijnaam, en dat blijft dan zo tot en met carnaval. De carnavalsnaam voor Veldhoven wordt ‘Rommelgat’ en het carnavalskrantje krijgt de naam ‘de Rommelpot’.

Lees meer

Ongenode buitenlandse gasten en petazzi

Stel je voor: de gemeente laat weten dat zij vanwege een ernstig woningtekort jouw huis heeft aangewezen voor huisvesting van vier mannen. Niemand wacht op zo’n toewijzing. In de oorlog was dat een normale procedure.

Lees meer

De eerste generatie Oekraïnse migranten

Migranten staan hoog genoteerd in de politieke agenda. Sommige Veldhovenaren boden en bieden onderdak aan Oekraïners. Hoe ging en gaat Veldhoven om met deze buitenlanders? Erfgoedhuis Veldhoven vraagt Veldhovenaren naar hun ervaringen als migrant of nauw betrokkene bij migratie.

Lees meer

Een memorabel jaar voor PVGE Veldhoven

De PVGE is een federatie van zeven verenigingen voor senioren in de regio Eindhoven met als motto: samen actief zijn op het gebied van hobby, sport, ontmoeten, reizen, kunst en cultuur, muziek en lezingen om “bij de tijd” te blijven.

Lees meer

We goan wir rommelen in ’t gat

Het door Sjef Eikemans en Sjef Smolders in 1961 op het verzoek van de gemeente opgerichte organiserend comité geeft zichzelf de naam van ‘de Frotters’, ontleend aan de toen nog bloeiende sigarenindustrie; men noemt iemand die hierin werkzaam is unne Frotter.

Lees meer

Ploegwedstrijden, levende historie

Ploegwedstrijden zijn in Veldhoven al vele decennia een begrip. In 2023 werd aan de Oerse Baan de 67e editie gehouden. Bij de eerste wedstrijd in 1957 zijn het de paarden die de ruime overhand hebben: in Zeelst zijn er destijds maar twee boeren die een trekker hebben.

Lees meer

Weversliedjes

Dat hand- of huiswevers een armoedig bestaan hadden blijkt uit officiële stukken maar ook uit liedjes uit die tijd. In 1834 staan er in Zeelst 49 huizen waarvan bekend is dat de eigenaar wever van beroep is. De landmeter van het kadaster tekent hierbij aan dat het om slecht gebouwde huizen gaat waar de linnen- en pellenwevers wonen

Lees meer

Koning Klant werd praktisch

“Het gat van Veldhoven is gedicht” meldde het Eindhovens dagblad op 29 september 1978, daags na de officiële opening van het Citycentrum. De eerste fase van een stedelijke ontwikkeling die op 19 oktober 1983 werd voortgezet met de afronding van de tweede fase, 40 jaar geleden.

Lees meer

De Onze Lieve Vrouwedijk versus De Run 5100

Soms gaan straatnamen heel lang mee. In wat sinds 1921 de gemeente Veldhoven is, komen we in de 16e eeuw straatnamen tegen die we nog herkennen: Sittersewech, Eyndhovesche wech, Muggenhoelstraet. Een straatnaam met een lange geschiedenis en een bijzondere status is de Onze Lieve Vrouwedijk.

Lees meer

Een donderslag bij heldere hemel

Op de zonnige ochtend van zondag 17 september 1944 wordt de bevolking van het kerkdorp Zeelst opgeschrikt door een geallieerd bombardement. Bij het bombardement zijn 19 burgerslachtoffers te betreuren. Nog ieder jaar worden op 17 september de slachtoffers herinnerd en herdacht.

Lees meer