Voormalig gemeentehuis
Situering
De oude provinciale verbindingsweg (1855) van Eindhoven naar de Kempen loopt door het centrum van het dorp Veldhoven en kruist daar het beekje de Gender. Aan deze historische route lagen de belangrijkste gebouwen van het dorp: het gemeentehuis, de kerk, de pastorie, het inmiddels verdwenen klooster annex gasthuis en school, en niet te vergeten de monumentale woning van de notaris. Met name de kerk (rijksmonument) vormt een markant oriëntatiepunt.
Het onderhavige raadhuis maakt deel uit van dit historische ensemble dat sterk identiteitsbepalend is voor Veldhoven-Dorp. Door de bocht in de weg (Locht-Dorpstraat) kwam het voor reizigers komend uit de Kempen prominent in beeld.
Geschiedenis
Het huidige gebouw kent een voorganger uit 1772. Veldhoven behoorde in die tijd nog tot de schepenbank Veldhoven-Zeelst-Blaarthem. Oerle en Meerveldhoven zijn dan nog verenigd onder een eigen schepenbank. Veldhoven was daarin het sterkst vertegenwoordigd met drie van de zeven schepenen waaronder ook de president-schepen. Jan de Jongh, stadhouder van het kwartier van Kempenland, stelt in 1768 voor dat de bank zou moeten kunnen beschikken over een eigen gebouw voor de rechts- en administratieve handelingen. Weliswaar vallen de drie dorpen onder één schepenbank, maar ze hebben elk een eigen dorpsbestuur, ook wel ‘corpus’ genoemd.
Er ontstaat onenigheid over de plaats waar het nieuwe gebouw zal moeten komen, maar de keuze valt uiteindelijk op Veldhoven dat ook de helft van de bouwkosten voor zijn rekening neemt. In het gebouw dat in 1772 in gebruik wordt genomen vinden vanaf dat moment de rechtshandelingen van de schepenbank plaats naast de administratie van het corpus van Veldhoven. In 1810 wordt de gemeente Veldhoven en Meerveldhoven gevormd en gaat het gebouw dienst doen als gemeentehuis van die gemeente.
In het voorjaar van 1908 komt er een plan voor een nieuw gemeentehuis op de agenda op verzoek van een aantal prominente inwoners. Het gemeentebestuur onder aanvoering van burgemeester J. van Nuenen loopt op dat moment nog niet bepaald warm voor het plan. Enkele maanden na diens overlijden stemt de gemeenteraad op 29 mei 1909 alsnog in met het plan. Een tweetal ontwerpen worden voorgelegd, maar de keuze valt op het plan van architect J.M.P. Koenen (1866-1927) uit Veghel. Op 11 maart 1910 wordt de aanbesteding gehouden die wordt gewonnen door aannemer Gebrs. Biemans uit Waalre met een aanbieding van 5571 gulden. Eind 1910 is het in gebruik genomen.
Als in 1921 de fusiegemeente Veldhoven ontstaat blijft het raadhuis als zodanig in gebruik. In de jaren ’30 vindt er een kleine uitbreiding plaats. Al voor de oorlog ontstaat ruimtegebrek, maar tot nieuwbouw komt het niet. Na de oorlog ligt het accent in Nederland vooral op het herstel van oorlogsschade en komt het niet tot nieuwbouw. Er wordt gezocht naar een alternatief en dat wordt gevonden in de aankoop en verbouw van de villa van de familie Van Nuenen aan de Kapelstraat-Zuid. Op 6 augustus 1949 wordt het nieuwe gemeentehuis in gebruik genomen. Het gemeentebestuur laat vervolgens in het najaar van 1951 het vrijgekomen pand verbouwen tot woonhuis. Architect is H.W.J. Bergman uit Groenlo die kort daarop in gemeentedienst komt. Via een veiling komt het pand in 1979 in particuliere handen.
Foto circa 1915. Let op de beëindiging van de topgevel en de schoorsteen.
In de topgevel bevond zich oorspronkelijk een zandstenen reliëf voorstellend de heilige Cecilia aan het orgel. Ze is naast patrones van de muziek ook patrones van de parochie van Veldhoven en stond ook in het wapen van de gemeente Veldhoven en Meerveldhoven. Het reliëf is vervaardigd in 1910 door beeldhouwer J. Custers uit Stratum en bevindt zich nu in het gemeentelijk museum ‘t Oude Slot.
Sociaal- en cultuurhistorisch belang
1. als herinnering aan de voormalige gemeente Veldhoven en Meerveldhoven die in 1921 is opgegaan in de huidige gemeente Veldhoven;
2. als representatief object voor een bepaalde fase in de ontwikkeling van Veldhoven, met name Veldhoven-Dorp;
Architectuur- en kunsthistorisch belang
1. als typisch dorpsraadhuis uit de overgangsperiode van de 19e naar de 20e eeuw;
2. vanwege de esthetische waarde op grond van de vorm en detaillering van het exterieur;
3. vanwege de gaafheid van de contour, massa, verhoudingen, openingen in de gevels en historische materialen van de bouwmassa;
Stedenbouwkundig en landschappelijk belang
1. vanwege de zichtbare markante ligging met aan het lint van de historische doorgaande route;
2. als referentie aan de maat en schaal van de dorpsbebouwing in de eerste helft van de 20e eeuw;
3. als deel van een ensemble met name Heerseweg 3 en Locht 1.
