Waarom monumentenzorg?
Deze vraag wordt soms terecht gesteld. Want wat we als samenleving doen en voorstaan moeten we ook kunnen beargumenteren. Vandaar in deze bijdrage de volgende argumentatie:
Oudheidkundige en cultuurhistorische argumenten
- Monumenten zijn overblijfselen uit ons verleden en kunnen ons iets tonen van de cultuur van vorige generaties.
Bouwkundige en esthetische argumenten
- De gebouwen die nog resten uit vroegere tijden laten ons zien hoe esthetische principes, architectuuropvattingen en bouwtechnische regels niet alleen variëren in tijd, maar ook sterk per plaats verschillen.
- Monumenten kunnen een bijdrage leveren aan het ontwikkelen van het gevoel voor kunst en schoonheid.
Recreatieve en toeristische argumenten
- Monumenten blijken van (groot) belang te zijn voor het toerisme en de recreatiemogelijkheden in een plaats.
- Ze hebben een duidelijke aantrekkingskracht op toeristen.
- Ze vormen mede de lokale identiteit en de trots van inwoners op hun eigen stad.
(Sociaal-)psychologische argumenten
- De herkenbaarheid van monumenten geeft een gevoel van intimiteit en geborgenheid.
- Voor veel mensen is het gemakkelijker zich met een ‘traditioneel’ dan met een ‘modern’ ruimtelijk milieu te identificeren. (Denk aan het ‘succes’ van Brandevoort in Helmond)
Statige dorpswoning, Kruisstraat 5
Situering
Het pand is markant gelegen in een (voormalige) bocht van de Kruisstraat in de kom van het oude dorp Zeelst en deel uitmakend van het lint van de historische doorgaande route naar Strijp.
Geschiedenis
Jan Habraken (1811-1891), eigenaar van weverij Habraken-de Wit en burgemeester van Zeelst van 1846 tot 1891 en zijn vrouw Anna Cornelia de Wit (1807-1879) krijgen samen negen kinderen waarvan er zes de volwassenheid bereiken. Onder hen de dochter Maria Lucia Habraken die op 9 jul 1844 wordt geboren. De fabriek en woning van de familie Habraken liggen in de kom van Zeelst op de hoek van de Heuvel en de Kruisstraat. Als Jan Habraken in 1891 overlijdt komt een tuin aan de noordzijde van de percelen in bezit van dochter Maria Lucia die op dat moment nog ongehuwd is en dat ook zal blijven. Ze laat er in 1892-1893 voor zichzelf een statige woning bouwen en blijft er wonen tot haar dood op 7 nov 1914.
Daarna verkopen haar erfgenamen de woning samen met andere onverdeelde goederen die het echtpaar Habraken-de Wit naliet door middel van een veiling. Het huis blijft in de familie want de nieuwe eigenaar wordt Johannes Franciscus Bazelmans (1855-1927) die gehuwd is met Cornelia Lucia Habraken (1849-1922), een zus van de overleden Maria Lucia Habraken.
Beschrijving
De woning heeft stijlkenmerken uit de eclectische architectuur en bestaat uit één laag en een kap, gedekt met blauw-gesmoorde kruispannen. De nokafwerking is vrij uniek door toepassing van keramische kerkvorsten.
Kenmerkend in de voorgevel is de horizontale belijning, met name de forse gootlijst met daaronder het fries met rechthoekige elementen en druiplijst, de speklagen in het metselwerk, de doorlopende sierlijst en trasraamplint in hardsteen. De gevels en gevelopeningen zijn in oorspronkelijke historische materialen opgetrokken, het roodbruine metselwerk van de voorgevel is wit geschilderd. Aan de straatzijde een ijzeren sierhek op een gemetseld muurtje.
Sociaal- en cultuurhistorisch belang
1. als herinnering aan de sociaal-maatschappelijke en bewoningsgeschiedenis van de gegoede burgerij uit de het einde van de 19e en begin 20e eeuw in Zeelst;
Architectuur- en kunsthistorisch belang
1. als voorbeeld van eclectische bouw;
2. vanwege de gaafheid van de contour, massa, verhoudingen, openingen in de gevels, stijl, detaillering en historische materialen van de bouwmassa;
Stedenbouwkundig en landschappelijk
1. vanwege de markante ligging in een bocht van de Kruisstraat in de kom van het oude dorp Zeelst en deel uitmakend van het lint van de historische doorgaande route naar Strijp;
2. als referentie aan de maat en schaal van de dorpsbebouwing in de eerste helft van de 20e eeuw.
