Veldhovens geweten

Veldhovens geweten is een artikelreeks in het Veldhovens Weekblad over bijzonder Veldhovens erfgoed.

Extreem weer in Veldhoven: dakstro als veevoer

We klagen graag over het weer: te heet, te nat, te koud, te droog. Afgelopen winter stond in het teken van de wateroverlast. Overheidsmaatregelen vangen dan de ergste schade op zodat de lasten voor de burger worden beperkt. In het verleden waren de klappen groter. De meeste Veldhovenaren waren boer en sterk afhankelijk van de opbrengst van hun landje voor hun levensonderhoud. Hete zomers, strenge winters, storm en hagelschade konden het leven geheel verzieken. Of nog erger. Meester Rijken (1861-1942) vertelt erover.

Winterweer
Een hele strenge winter met een dieptepunt tussen 5 en 25 maart 1709 teistert de regio. Binnen 24 uur is het ijs zo dik als een hand. Mensen vriezen dood, ook wiegenkinderen overleven de felle kou niet. Vele boerderijen raken onbruikbaar en storten in. Zaaigoed bevriest en het vee is niet opgewassen tegen de kou. De meeste fruitbomen leggen het loodje en dikke eikenbomen barsten open door de vorst. Hongersnood dreigt. De regering wil niet helpen. Het risico dat de troepen zwervende soldaten met de hulp gaan strijken is te groot.

Late nachtvorst
In 1723 wordt Veldhoven geteisterd door een zeer droge zomer. De rogge verdroogt en de oogst is maar de helft van de verwachtingen. Opnieuw armoe, maar men hoopt dat het volgende jaar beter zal zijn. Helaas vriest het onverwacht hard in de nacht van 17 op 18 mei met fatale gevolgen voor het gewas dat op het veld staat. 

In 1733 wordt de oogst bedorven door een grote hagelbui. In de strenge winter van 1740 wordt 10 januari een beruchte dag. Harde wind en strenge vorst. Het is opnieuw zo koud dat de baby’s doodvriezen in de wieg. Knollen, wortels en klaver worden onbruikbaar. Het stro in de daken van schoppen en stallen moet gebruikt worden om het vee te voeren.

Storm sloopt kerktorens
Op 5 juli 1760 steekt een zware wind op, gevolgd door onweer en hagel zo groot als kippeneieren. Ruiten aan de windkant sneuvelen, bouwvallige huizen storten in. Torens, kerken en huizen lopen zware schade op. Het gewas op het veld wordt platgeslagen en de dieren lusten het niet meer. In Veldhoven bedraagt de schade 6552 gulden, in Blaarthem 1600. Steun van de regering komt precies een jaar later met belastingmaatregelen. Zeelst krijgt een korting op de onroerend goedbelasting van 3/8, en op de verbruiksbelasting op levensmiddelen van 1/3 voor de duur van 5 jaar.

De storm van 9 november 1800 sloopt de torens van de kerken van Blaarthem, Meerveldhoven en Duizel. Oorzaak is het achterstallige onderhoud. De protestantse eigenaren van de kerken zijn te klein in aantal om het onderhoud te kunnen bekostigen. De kerk van Meerveldhoven stort gedeeltelijk in en de pastoor staat oogluikend toe dat de bouwmaterialen door de parochianen worden meegenomen en voor eigen gebruik worden aangewend

Op 1 juni 1827 valt er weer een verwoestende hagelbui. Reden voor de getroffen gemeenten om bij de gouverneur van de Provincie opnieuw een schadeloosstelling aan te vragen voor de zwaarst getroffenen.

Meester Cornelis Rijken (1861-1942) was van april 1897 tot 1930 hoofdonderwijzer in Veldhoven-Dorp met een zwak voor geschiedenis, archeologie en de natuur. Voor zijn verdiensten in het onderwijs kreeg hij de onderscheiding van Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Op 16 juli 1953 is een straat naar hem vernoemd.

Fotobijschrift: Wateroverlast in Oerle in 1966 (Foto Erfgoedhuis Veldhoven)

MEER ARTIKELEN

KPJ Sportdagen van weleer

De KPJ (Katholieke Plattelands Jongeren) is in de jaren twintig van de vorige eeuw ontstaan uit de Rooms Katholieke Jonge Boerenstand (RKJB) en de Boerinnen Jeugd Bond (BJB). De activiteiten zijn destijds gericht op het kunnen runnen van een boerderij of een tuinderij, maar ook sportdagen, zomerkampen en ploegwedstrijden.

Lees meer

Soldaten in de Kempen

Ze waren welkome gasten in september 1944, maar in de loop van haar geschiedenis heeft de Kempen ook veel last gehad van legers die door de regio trokken en er huis hielden.

Lees meer

“It is mei sizzen net to dwaen”

Merefelt, hoogste etage, uitzicht over Veldhoven. Ideaal voor een ‘starter’ op de woningmarkt, maar ook voor een moeder en oma van 98. Sjoerdje Beerens – ze leefde in drie culturen – voelt zich er thuis. Zij vertelt waarom.

Lees meer

Op de markt is een gulden…

“Uiteraard is er een gemeentelijk Marktreglement,” zegt marktmeester Jeroen Sanders van de weekmarkt in het Citycentrum. “Maar de gezamenlijke marktkooplui hebben ook met elkaar praktische afspraken gemaakt. Zij kennen de regels en weten wat werkt in de praktijk.

Lees meer

D’r is gin schonder plekske op de wirreld

Ieder jaar vindt in Nederland op 11 november een aardverschuiving plaats. Vanaf die datum worden veel plaatsen opeens aangeduid met een bijnaam, en dat blijft dan zo tot en met carnaval. De carnavalsnaam voor Veldhoven wordt ‘Rommelgat’ en het carnavalskrantje krijgt de naam ‘de Rommelpot’.

Lees meer

Ongenode buitenlandse gasten en petazzi

Stel je voor: de gemeente laat weten dat zij vanwege een ernstig woningtekort jouw huis heeft aangewezen voor huisvesting van vier mannen. Niemand wacht op zo’n toewijzing. In de oorlog was dat een normale procedure.

Lees meer

De eerste generatie Oekraïnse migranten

Migranten staan hoog genoteerd in de politieke agenda. Sommige Veldhovenaren boden en bieden onderdak aan Oekraïners. Hoe ging en gaat Veldhoven om met deze buitenlanders? Erfgoedhuis Veldhoven vraagt Veldhovenaren naar hun ervaringen als migrant of nauw betrokkene bij migratie.

Lees meer

We goan wir rommelen in ’t gat

Het door Sjef Eikemans en Sjef Smolders in 1961 op het verzoek van de gemeente opgerichte organiserend comité geeft zichzelf de naam van ‘de Frotters’, ontleend aan de toen nog bloeiende sigarenindustrie; men noemt iemand die hierin werkzaam is unne Frotter.

Lees meer

Ploegwedstrijden, levende historie

Ploegwedstrijden zijn in Veldhoven al vele decennia een begrip. In 2023 werd aan de Oerse Baan de 67e editie gehouden. Bij de eerste wedstrijd in 1957 zijn het de paarden die de ruime overhand hebben: in Zeelst zijn er destijds maar twee boeren die een trekker hebben.

Lees meer

Weversliedjes

Dat hand- of huiswevers een armoedig bestaan hadden blijkt uit officiële stukken maar ook uit liedjes uit die tijd. In 1834 staan er in Zeelst 49 huizen waarvan bekend is dat de eigenaar wever van beroep is. De landmeter van het kadaster tekent hierbij aan dat het om slecht gebouwde huizen gaat waar de linnen- en pellenwevers wonen

Lees meer

Koning Klant werd praktisch

“Het gat van Veldhoven is gedicht” meldde het Eindhovens dagblad op 29 september 1978, daags na de officiële opening van het Citycentrum. De eerste fase van een stedelijke ontwikkeling die op 19 oktober 1983 werd voortgezet met de afronding van de tweede fase, 40 jaar geleden.

Lees meer

De Onze Lieve Vrouwedijk versus De Run 5100

Soms gaan straatnamen heel lang mee. In wat sinds 1921 de gemeente Veldhoven is, komen we in de 16e eeuw straatnamen tegen die we nog herkennen: Sittersewech, Eyndhovesche wech, Muggenhoelstraet. Een straatnaam met een lange geschiedenis en een bijzondere status is de Onze Lieve Vrouwedijk.

Lees meer

Een donderslag bij heldere hemel

Op de zonnige ochtend van zondag 17 september 1944 wordt de bevolking van het kerkdorp Zeelst opgeschrikt door een geallieerd bombardement. Bij het bombardement zijn 19 burgerslachtoffers te betreuren. Nog ieder jaar worden op 17 september de slachtoffers herinnerd en herdacht.

Lees meer